Escalatie in Iran zet de zeevaart extra onder druk

De betrouwbaarheid van de internationale container- en zeevrachtvaart staat de laatste tijd steeds meer onder druk. Nu komen daar ook de oorlogshandelingen in Iran bij, die zich uitbreiden naar het hele Midden-Oosten. In het bijzonder de Straat van Hormuz is getroffen. Verladers meldden eerder al vertragingen van meerdere weken, uitgestelde vertrekkingen en onbetrouwbare aankomsttijden.

Van: Andreas Müller

Extra onzekerheid ontstaat door de recente escalatie in het Midden-Oosten. Afgelopen zaterdag hebben de VS en Israël militaire aanvallen uitgevoerd op Iraanse doelen, waarop Iran reageerde met raket- en droneaanvallen op doelen in de regio.

De militaire escalatie heeft directe gevolgen voor transport en logistiek. Verschillende landen sloten tijdelijk hun luchtruim, terwijl rederijen en energiebedrijven voorzichtiger opereren en hun activiteiten in deze regio stopzetten.

Doorvaart door de Straat van Hormuz niet meer gegarandeerd

De situatie rond de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste maritieme knelpunten ter wereld, is bijzonder kritiek. Via deze nauwe doorgang wordt ongeveer 20% van de wereldwijd verhandelde olie vervoerd, waardoor elke verstoring directe gevolgen kan hebben voor de wereldhandel.

Na het begin van de aanvallen hebben enkele energiebedrijven en tankeroperators het vervoer door de regio tijdelijk opgeschort of vertraagd. Al vóór de huidige escalatie werd de regio beschouwd als een van de risicovolste zeewegen ter wereld. Spanningen tussen Iran en westerse landen leidden herhaaldelijk tot veiligheidswaarschuwingen voor de scheepvaart en tot verhoogde verzekeringspremies. Deze belangrijke waterweg stond al onder druk.

Als het conflict zich verder uitbreidt, dreigen er extra vertragingen in de zeevaart. Vooral verbindingen tussen Europa en Azië en de energiehandel zouden zwaar getroffen worden. Experts beschouwen een mogelijke verstoring van de Straat van Hormuz als een van de grootste risico’s voor de wereldwijde toeleveringsketens.

Verladers klagen al langer

De nieuwe crisis in Iran toont aan hoe sterk geopolitieke conflicten de betrouwbaarheid van internationale transportketens kunnen beïnvloeden. Voor verladers betekent dit extra onzekerheid in een markt die al wordt belast door vertraagde scheepsaankomsten en onbetrouwbare dienstregelingen.

Verladers meldden eerder al vertragingen van meerdere weken, uitgestelde vertrekkingen en onbetrouwbare aankomsttijden. Dit zijn geen eenlingen meer. Cijfers uit de sector tonen aan dat vertragingen tegenwoordig tot het dagelijks leven behoren – met aanzienlijke gevolgen voor handel en industrie.

Een actueel voorbeeld: Twee containers werden medio december 2025 vanuit Antwerpen verscheept, met een geplande aankomst begin februari 2026. In werkelijkheid werden ze pas drie weken later gelost. Een andere container bleef wekenlang in de vertrekhaven staan, waardoor de aankomst met bijna een maand werd vertraagd. Dergelijke vertragingen zijn inmiddels typisch voor veel relaties.

Elke derde container vertraagd

De dienstregelingen van de containerlijnen zijn nog steeds aanzienlijk minder betrouwbaar dan voorheen. Volgens analyses van het Deense onderzoeksbureau Sea-Intelligence bedroeg de wereldwijde dienstregelingenbetrouwbaarheid in december 2025 slechts ongeveer 62,8%. In 2024 lag de betrouwbaarheid zelfs tijdelijk tussen de 50 en 55%. Gemiddeld komt slechts ongeveer elke tweede tot derde container op tijd aan. Bepaalde rederijen scoren bijzonder slecht, waarbij minder dan 50% van de schepen volgens schema aankomt. Ook recentere evaluaties tonen aan dat vertragingen nog steeds vaak voorkomen en dat de situatie tot nu toe niet volledig genormaliseerd is.

Geopolitiek als hoofdoorzaak

Een centrale reden voor de aanhoudende problemen is de situatie in de Rode Zee. Sinds eind 2023 vermijden veel rederijen om veiligheidsredenen het Suezkanaal en varen in plaats daarvan om het Kaap de Goede Hoop. Deze omwegen verlengen niet alleen de transittijden met meerdere dagen of weken, maar verstoren ook de dienstregelingen. Tegelijkertijd ontbreekt het aan transportcapaciteit, omdat schepen langer onderweg zijn. De situatie blijft instabiel. Zelfs begin 2026 leiden rederijen sommige diensten opnieuw om Afrika heen, omdat veilige doorvaarten door de Rode Zee niet altijd gegarandeerd zijn. Experts verwachten dat een volledige terugkeer naar de normale werking nog tijd zal vergen.

Havens als extra knelpunt

Naast geopolitieke factoren spelen ook operationele problemen een rol. Vertragingen ontstaan vaak al in de vertrekhavens, wanneer containers niet op tijd worden geladen of geplande vertrekkingen worden uitgesteld. Elke verschuiving heeft invloed op de gehele transportketen. Vooral bij verbindingen met overslag kunnen zelfs kleine vertragingen leiden tot meerdere weken extra transittijd. Vooral kleinere bestemmingshavens in Afrika of op eilanden, die slechts onregelmatig worden aangedaan, zijn zwaar getroffen. Als een schip uitvalt of een container de geplande verbinding mist, kan dit snel leiden tot aanzienlijke vertragingen.

Gevolgen voor verladers

Voor verladers heeft de afnemende betrouwbaarheid directe economische gevolgen. Langere transporttijden leiden tot hogere kapitaalbinding en bemoeilijken de planning van toeleveringsketens. Dit is vooral kritiek bij producten met een beperkte houdbaarheid of seizoensgebonden verkoop. Bedrijven moeten ofwel grotere veiligheidsvoorraden aanleggen of langere levertijden accepteren. Ook de planbaarheid van projecten lijdt wanneer leverdata niet meer betrouwbaar kunnen worden nageleefd.

ETA blijft vrijblijvend

Een structureel probleem is dat de Estimated Time of Arrival (ETA) juridisch meestal vrijblijvend is. Anders dan in de luchtvaart of het personenvervoer bestaan er in de zeefrachtsector nauwelijks compensatieregelingen bij vertragingen. Verladers dragen daarom vaak het risico van vertragingen alleen. Vooral kleinere bedrijven hebben nauwelijks mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de situatie.

Bron* Sea Intelligence